केविन स्विफ्ट आणि जॉन रिचर्डसन यांच्याद्वारे

संधीचे मूल्यांकन करणाऱ्यांसाठी पहिला आणि सर्वात महत्त्वाचा निर्देशक म्हणजे लोकसंख्या, जी एकूण संभाव्य बाजारपेठेचा (TAM) आकार निश्चित करते. याच कारणामुळे कंपन्या चीन आणि तेथील सर्व ग्राहकांकडे आकर्षित झाल्या आहेत.

केवळ आकाराव्यतिरिक्त, लोकसंख्येची वयोमानानुसार रचना, उत्पन्न, टिकाऊ आणि न-टिकाऊ अंतिम-वापर बाजारपेठांचा विकास आणि इतर घटक देखील प्लास्टिक रेझिनच्या मागणीवर परिणाम करतात.

पण शेवटी, या सर्व घटकांचे मूल्यांकन केल्यानंतर, एकगणना करण्यासाठी मागणीला लोकसंख्येने भागाकार करादरडोई मागणी, वेगवेगळ्या बाजारपेठांची तुलना करण्यासाठी एक प्रमुख घटक.

लोकसंख्याशास्त्रज्ञांनी भविष्यातील लोकसंख्या वाढीवर पुनर्विचार करण्यास सुरुवात केली आहे आणि ते या निष्कर्षावर पोहोचले आहेत की, आफ्रिकेतील घटत्या प्रजनन दरामुळे आणि चीन व इतर काही राष्ट्रांमधील कमी प्रजनन दरामुळे, जो कदाचित कधीही पूर्ववत होणार नाही, जागतिक लोकसंख्या लवकरच सर्वोच्च पातळीवर पोहोचेल आणि तिचा दर कमी असेल. यामुळे जागतिक बाजारपेठेतील गृहितके आणि कार्यप्रणाली उलथून टाकली जाऊ शकतात.

चीनची लोकसंख्या १९५० मध्ये ५४६ दशलक्ष वरून २०२० मध्ये अधिकृतपणे १.४३ अब्ज झाली आहे. १९७९-२०१५ च्या एक-मूल धोरणामुळे प्रजनन दरात घट झाली, स्त्री-पुरुष गुणोत्तरात विषमता निर्माण झाली आणि लोकसंख्या उच्चांकावर पोहोचली, ज्यामुळे आता भारताने सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला देश म्हणून चीनला मागे टाकले आहे.

संयुक्त राष्ट्रांच्या अंदाजानुसार, चीनची लोकसंख्या २०५० मध्ये १.२६ अब्ज आणि २१०० पर्यंत ७६७ दशलक्ष होईल. संयुक्त राष्ट्रांच्या पूर्वीच्या अंदाजापेक्षा ही संख्या अनुक्रमे ५३ दशलक्ष आणि १३४ दशलक्षने कमी आहे.

लोकसंख्याशास्त्रज्ञांनी (शांघाय ॲकॅडमी ऑफ सायन्सेस, व्हिक्टोरिया युनिव्हर्सिटी ऑफ ऑस्ट्रेलिया, इत्यादी) केलेल्या अलीकडील विश्लेषणांनी या अंदाजांमागील लोकसंख्याशास्त्रीय गृहितकांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे आणि असा अंदाज वर्तवला आहे की चीनची लोकसंख्या २०५० मध्ये १.२२ अब्ज आणि २१०० मध्ये ५२५ दशलक्ष इतकी कमी होऊ शकते.

जन्म आकडेवारीवरील प्रश्न

विस्कॉन्सिन विद्यापीठातील लोकसंख्याशास्त्रज्ञ यी फुक्सियान यांनी सध्याच्या चिनी लोकसंख्येबद्दल आणि भविष्यातील संभाव्य वाटचालीबद्दलच्या गृहितकांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. त्यांनी चीनच्या लोकसंख्याशास्त्रीय माहितीचे परीक्षण केले आणि त्यांना स्पष्ट व वारंवार आढळणाऱ्या विसंगती आढळल्या, जसे की नोंदवलेल्या जन्मांची संख्या, बालपणी दिलेल्या लसींची संख्या आणि प्राथमिक शाळेतील प्रवेशांची संख्या यांमधील तफावत.

या गोष्टी एकमेकांशी जुळणाऱ्या असायला हव्यात, पण तसे नाही. विश्लेषकांना असे दिसते की स्थानिक सरकारांना आकडेवारी फुगवून सांगण्यासाठी प्रबळ प्रोत्साहन मिळते. ऑकमच्या वस्तऱ्याच्या सिद्धांतानुसार, याचे सर्वात सोपे स्पष्टीकरण हे आहे की ते जन्म कधी झालेच नाहीत.

यी यांच्या मते, २०२० मध्ये चीनची लोकसंख्या १.४२ अब्ज नसून १.२९ अब्ज होती, म्हणजेच १३ कोटींहून अधिक लोकसंख्या कमी मोजली गेली आहे. ईशान्य चीनमध्ये परिस्थिती सर्वात गंभीर आहे, जिथे आर्थिक चक्र ठप्प झाले आहे. यी यांनी असा अंदाज वर्तवला आहे की, कमी प्रजनन दरामुळे – २.१ च्या प्रतिस्थापन पातळीच्या तुलनेत ०.८ – चीनची लोकसंख्या २०५० मध्ये १.१० अब्ज आणि २१०० मध्ये ३९ कोटींपर्यंत कमी होईल. हे लक्षात घ्या की त्यांचा आणखी एक निराशावादी अंदाज आहे.

इतर अंदाजानुसार चीनची लोकसंख्या सध्या नोंदवलेल्या लोकसंख्येपेक्षा २५ कोटींनी कमी असू शकते. जागतिक प्लास्टिक रेझिन्सच्या मागणीमध्ये चीनचा वाटा अंदाजे ४०% आहे आणि त्यामुळे, लोकसंख्या व इतर घटकांशी संबंधित भविष्यातील शक्यता जागतिक प्लास्टिक रेझिन्सच्या मागणीच्या गतिशीलतेवर लक्षणीय प्रभाव टाकतात.

तयार मालाच्या निर्यातीमधील प्लॅस्टिकचे प्रमाण आणि 'जगाचा कारखाना' म्हणून चीनची भूमिका, यांमुळे सध्या चीनची दरडोई रेझिन्सची मागणी बहुतेक प्रगत अर्थव्यवस्थांच्या तुलनेत बऱ्यापैकी जास्त आहे. यात आता बदल होत आहे.

परिस्थितींची ओळख करून देणे

हे लक्षात घेऊन, आम्ही यी फुक्सियानच्या काही गृहितकांचे परीक्षण केले आणि चीनची लोकसंख्या व प्लास्टिकच्या मागणीच्या संभाव्य भविष्यासंबंधी एक पर्यायी परिदृश्य विकसित केले. आमच्या आधारभूत माहितीसाठी, आम्ही चीनच्या लोकसंख्येसंबंधीचे २०२४ चे संयुक्त राष्ट्रांचे अंदाज वापरले आहेत.

चीनच्या लोकसंख्येचा हा संयुक्त राष्ट्रांचा नवीनतम अंदाज पूर्वीच्या मूल्यांकनांपेक्षा कमी करण्यात आला. त्यानंतर आम्ही २०५० पर्यंतच्या ICIS पुरवठा आणि मागणी डेटाबेसमधील सर्वात नवीन अंदाजांचा वापर केला.

यावरून असे दिसून येते की चीनमधील प्रमुख रेझिन्सची – ॲक्रिलोनायट्राइल ब्युटाडाइन स्टायरिन (ABS), पॉलिथिलीन (PE), पॉलिप्रोपिलीन (PP), पॉलिस्टायरिन (PS) आणि पॉलिव्हिनाइल क्लोराइड (PVC) – दरडोई मागणी २०२० मधील जवळपास ७३ किलोवरून २०५० मध्ये १४४ किलोपर्यंत वाढत आहे.

आम्ही २०५० नंतरच्या कालावधीचाही अभ्यास केला आणि असे गृहीत धरले की, दरडोई रेझिन्सची मागणी २०६० च्या दशकात १५० किलोपर्यंत वाढेल आणि शतकाच्या अखेरीस ती कमी होऊन २१०० मध्ये १४१ किलो होईल – हा परिपक्व होत असलेल्या अर्थव्यवस्थांसाठी एक सामान्य बदल आणि वाटचाल आहे. उदाहरणार्थ, अमेरिकेतील या रेझिन्सची दरडोई मागणी २००४ मध्ये १०१ किलोवर पोहोचली होती.

एका पर्यायी परिस्थितीसाठी, आम्ही असे गृहीत धरले की २०२० ची लोकसंख्या १.४२ अब्ज होती, परंतु भविष्यात प्रजनन दर सरासरी ०.७५ जन्म असेल, ज्यामुळे २०५० ची लोकसंख्या १.१५ अब्ज आणि २१०० ची लोकसंख्या ३७३ दशलक्ष होईल. आम्ही या परिस्थितीला 'अतिशय गंभीर लोकसंख्याशास्त्र' असे नाव दिले.

या परिस्थितीत, आम्ही असेही गृहीत धरले आहे की आर्थिक आव्हानांमुळे रेझिन्सची मागणी लवकर आणि कमी पातळीवर परिपक्व होईल. हे या गृहितकावर आधारित आहे की चीन मध्यम-उत्पन्न गटातून बाहेर पडून प्रगत अर्थव्यवस्था बनणार नाही.

लोकसंख्याशास्त्रीय गतिशीलतेमुळे अनेक आर्थिक अडथळे निर्माण होतात. या परिस्थितीत, इतर राष्ट्रांच्या उत्पादन पुन्हा देशात आणण्याच्या (reshoring) उपक्रमांमुळे आणि व्यापारी तणावांमुळे चीन जागतिक उत्पादन क्षेत्रातील आपला वाटा गमावतो, ज्यामुळे मूळ परिस्थितीच्या तुलनेत कमी झालेल्या तयार मालाच्या निर्यातीतून निर्माण होणाऱ्या प्लास्टिक घटकांमधील रेझिन्सची मागणी कमी होते.

आम्ही असेही गृहीत धरतो की चिनी अर्थव्यवस्थेमध्ये सेवा क्षेत्राचा वाटा वाढेल. शिवाय, मालमत्ता आणि कर्जाचे मुद्दे २०३० च्या दशकापर्यंत आर्थिक गतिशीलतेवर दबाव आणतील. संरचनात्मक बदल सुरू आहेत. या प्रकरणात, आम्ही प्रति व्यक्ती रेझिनची मागणी २०२० मधील ७३ किलोवरून वाढून २०५० मध्ये १०१ किलोपर्यंत पोहोचेल आणि १०४ किलोवर सर्वोच्च पातळीवर पोहोचेल असे मॉडेल तयार केले आहे.

परिस्थितींचे परिणाम

मूळ अंदाजानुसार, प्रमुख रेझिन्सची मागणी २०२० मध्ये १०३.१ दशलक्ष टनांवरून वाढते आणि २०३० च्या दशकात स्थिर होऊ लागते, जी २०५० मध्ये १८८.६ दशलक्ष टनांपर्यंत पोहोचते. २०५० नंतर, घटती लोकसंख्या आणि बदलती बाजार/आर्थिक गतिशीलता मागणीवर प्रतिकूल परिणाम करतात, ज्यामुळे ती २१०० मध्ये ८९.३ दशलक्ष टनांपर्यंत कमी होते. ही पातळी २०२० पूर्वीच्या मागणीशी सुसंगत आहे.

लोकसंख्येबद्दल अधिक निराशावादी दृष्टिकोन आणि गंभीर लोकसंख्याशास्त्रीय परिस्थितीनुसार कमी झालेल्या आर्थिक गतिशीलतेमुळे, प्रमुख रेझिन्सची मागणी २०२० मधील १०३.१ दशलक्ष टनांवरून वाढते आणि २०३० च्या दशकात ती परिपक्व होऊ लागते, २०५० मध्ये ती ११६.२ दशलक्ष टनांपर्यंत पोहोचते.

घटती लोकसंख्या आणि प्रतिकूल आर्थिक परिस्थितीमुळे, २१०० मध्ये मागणी ३८.७ दशलक्ष टनांपर्यंत कमी होते, जी २०१० पूर्वीच्या मागणीच्या पातळीशी सुसंगत आहे.

स्वयंपूर्णता आणि व्यापारावरील परिणाम

चीनच्या प्लास्टिक रेझिन्सच्या आत्मनिर्भरतेवर आणि त्याच्या निव्वळ व्यापार संतुलनावर याचे परिणाम होतात. मूळ अंदाजानुसार, चीनचे प्रमुख रेझिन उत्पादन २०२० मधील ७५.७ दशलक्ष टनांवरून २०५० मध्ये १८३.९ दशलक्ष टनांपर्यंत वाढते.

मूळ अंदाजानुसार चीन प्रमुख रेझिन्सचा निव्वळ आयातदार देश राहील, परंतु त्याची निव्वळ आयातीची स्थिती २०२० मधील २७.४ दशलक्ष टनांवरून २०५० मध्ये ४.७ दशलक्ष टनांपर्यंत कमी होईल. आम्ही केवळ २०५० पर्यंतच्या कालावधीवर लक्ष केंद्रित करत आहोत.

नजीकच्या काळात, चीनचे स्वयंपूर्णतेचे ध्येय असल्यामुळे रेझिनचा पुरवठा मोठ्या प्रमाणावर नियोजनानुसार सुरू आहे. परंतु २०३० पर्यंत, जागतिक बाजारपेठेत अतिरिक्त पुरवठा आणि वाढत्या व्यापारी तणावामुळे क्षमता विस्तार मंदावतो.

परिणामी, गंभीर लोकसंख्याशास्त्रीय परिस्थितीमध्ये, उत्पादन गरजेपेक्षा जास्त आहे आणि २०३० च्या दशकाच्या सुरुवातीपर्यंत चीन या रेझिन्समध्ये स्वयंपूर्णता प्राप्त करेल आणि २०३५ मध्ये ३.६ दशलक्ष टन, २०४० मध्ये ७.१ दशलक्ष टन, २०४५ मध्ये ९.७ दशलक्ष टन आणि २०५० मध्ये ११.६ दशलक्ष टनचा निव्वळ निर्यातदार म्हणून उदयास येईल.

गंभीर लोकसंख्याशास्त्रीय परिस्थिती आणि आव्हानात्मक आर्थिक गतिशीलतेमुळे, आत्मनिर्भरता आणि निव्वळ निर्यात स्थिती लवकर गाठली जाते, परंतु व्यापारी तणाव कमी करण्यासाठी तिचे “व्यवस्थापन” केले जाते.

अर्थातच, आम्ही लोकसंख्याशास्त्राकडे काहीशा निराशावादी दृष्टीने पाहिले, ज्यात प्रजनन दर कमी आणि घटत जाणाऱ्या भविष्याचा वेध घेतला होता. १९व्या शतकातील फ्रेंच तत्त्वज्ञ ऑगस्ट कॉम्ते यांनी म्हटल्याप्रमाणे, “लोकसंख्याशास्त्र हेच भविष्य आहे”. पण भविष्य काही दगडावर कोरलेले नसते. हे एक संभाव्य भविष्य आहे.

इतरही संभाव्य भविष्ये आहेत, ज्यात प्रजनन दरात सुधारणा होते आणि तांत्रिक नवकल्पनांची नवीन लाट एकत्रितपणे उत्पादकता आणि पर्यायाने आर्थिक वाढीस चालना देते. परंतु येथे सादर केलेले परिदृश्य रासायनिक कंपन्यांना अनिश्चिततेबद्दल पद्धतशीरपणे विचार करण्यास आणि त्यांच्या भविष्यावर परिणाम करणारे निर्णय घेण्यास मदत करू शकते – जेणेकरून त्या अंतिमतः स्वतःची कहाणी लिहू शकतील.