आर्क्टिक शेल्फवरील प्रकल्पांसहित, रशियन तेल आणि वायू उद्योगातील नवीन प्रकल्पांमुळे गंज-प्रतिरोधक लेपांच्या देशांतर्गत बाजारपेठेला सतत वाढ मिळण्याचे आश्वासन आहे.
कोविड-१९ महामारीने जागतिक हायड्रोकार्बन बाजारावर प्रचंड, परंतु अल्पकालीन परिणाम घडवून आणला आहे. एप्रिल २०२० मध्ये, अतिरिक्त तेल पुरवठ्यात सर्वात जलद वाढ झाल्यामुळे जागतिक तेलाची मागणी १९९५ नंतरच्या नीचांकी पातळीवर पोहोचली, ज्यामुळे ब्रेंट क्रूडचा बेंचमार्क भाव प्रति बॅरल २८ डॉलरपर्यंत खाली आला.
एका क्षणी, अमेरिकेतील तेलाची किंमत इतिहासात प्रथमच नकारात्मक झाली होती. तथापि, या नाट्यमय घटनांमुळे रशियन तेल आणि वायू उद्योगाच्या हालचालींवर परिणाम झालेला दिसत नाही, कारण हायड्रोकार्बन्सची जागतिक मागणी लवकरच पुन्हा वाढण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
उदाहरणार्थ, IEA च्या अंदाजानुसार तेलाची मागणी २०२२ सालापर्यंत पूर्व-संकट पातळीवर परत येईल. वीज निर्मितीसाठी कोळशाऐवजी वायूचा वापर करण्याच्या जागतिक प्रक्रियेला गती मिळत असल्यामुळे, २०२० मध्ये विक्रमी घट होऊनही वायूच्या मागणीतील वाढ दीर्घकाळात काही प्रमाणात परत येईल.
रशियन दिग्गज कंपन्या ल्युकोइल, नोवाटेक आणि रोसनेफ्ट यांच्यासह इतर कंपन्या जमिनीवर आणि आर्क्टिक शेल्फवर तेल आणि वायू उत्खननाच्या क्षेत्रात नवीन प्रकल्प सुरू करण्याची योजना आखत आहेत. रशियन सरकार एलएनजीच्या माध्यमातून आपल्या आर्क्टिक साठ्यांचे शोषण करणे, हे २०३५ पर्यंतच्या आपल्या ऊर्जा धोरणाचा गाभा मानते.
या पार्श्वभूमीवर, रशियातील गंज-प्रतिरोधक लेपांच्या मागणीसाठीही उज्ज्वल अंदाज आहेत. मॉस्को-स्थित थिंक टँक 'डिस्कव्हरी रिसर्च ग्रुप'ने केलेल्या संशोधनानुसार, २०१८ मध्ये या विभागातील एकूण विक्री १८.५ अब्ज रुबल (२५० दशलक्ष डॉलर्स) इतकी होती. विश्लेषकांच्या मते, रशियामध्ये ७.१ अब्ज रुबल (९० दशलक्ष डॉलर्स) किमतीचे लेप आयात केले गेले, मात्र या विभागातील आयात कमी होण्याची शक्यता आहे.
मॉस्कोस्थित आणखी एक सल्लागार संस्था, कॉन्सेप्ट-सेंटरने, असा अंदाज वर्तवला आहे की बाजारातील विक्री प्रत्यक्ष प्रमाणात २५,००० ते ३०,००० टन होती. उदाहरणार्थ, २०१६ मध्ये, रशियामधील गंज-प्रतिरोधक लेपांच्या वापरासाठीची बाजारपेठ २.६ अब्ज रुबल (४२ दशलक्ष डॉलर्स) इतकी असल्याचा अंदाज होता. गेल्या काही वर्षांपासून ही बाजारपेठ दरवर्षी सरासरी दोन ते तीन टक्के दराने सातत्याने वाढत असल्याचे मानले जाते.
बाजारपेठेतील सहभागी असा विश्वास व्यक्त करतात की, जरी कोविड-१९ महामारीचा प्रभाव अद्याप पूर्णपणे ओसरलेला नसला तरी, येत्या काही वर्षांत या विभागातील कोटिंग्जची मागणी वाढेल.
“आमच्या अंदाजानुसार, [येत्या काही वर्षांत] मागणीत किंचित वाढ होईल. तेल आणि वायू उद्योगाला नवीन प्रकल्प राबवण्यासाठी गंज-प्रतिरोधक, उष्णता-प्रतिरोधक, अग्निरोधक आणि इतर प्रकारच्या कोटिंग्जची आवश्यकता आहे. त्याच वेळी, मागणी सिंगल-लेयर पॉलीफंक्शनल कोटिंग्जकडे वळत आहे. अर्थात, कोरोना विषाणू महामारीच्या परिणामांकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही, जी तसे पाहता अजून संपलेली नाही,” असे रशियन कोटिंग्ज उत्पादक ‘अक्रस’चे महासंचालक मॅक्सिम डुब्रोव्स्की म्हणाले. “निराशावादी अंदाजानुसार, [तेल आणि वायू उद्योगातील] बांधकाम पूर्वीच्या नियोजनाप्रमाणे वेगाने होणार नाही.”
राज्य सरकार गुंतवणुकीला चालना देण्यासाठी आणि बांधकामाचा नियोजित वेग गाठण्यासाठी उपाययोजना करत आहे.
किंमतेशिवाय स्पर्धा
इंडस्ट्रियल कोटिंग्सच्या मते, रशियन अँटी-कॉरोसिव्ह कोटिंग्सच्या बाजारपेठेत किमान ३० कंपन्या आहेत. हेम्पेल, जोतुन, इंटरनॅशनल प्रोटेक्टिव्ह कोटिंग्स, स्टीलपेंट, पीपीजी इंडस्ट्रीज, परमेटेक्स, टेक्नोस यांसारख्या प्रमुख परदेशी कंपन्यांचा यात समावेश आहे.
सर्वात मोठे रशियन पुरवठादार अक्रस, व्हीएमपी, रशियन पेंट्स, एम्पिल्स, मॉस्को केमिकल प्लांट, झेडएम वोल्गा आणि राडुगा आहेत.
गेल्या पाच वर्षांत, जोतुन, हेम्पेल आणि पीपीजी यांसारख्या काही गैर-रशियन कंपन्यांनी रशियामध्ये गंज-प्रतिरोधक लेपांचे उत्पादन स्थानिक पातळीवर सुरू केले आहे. अशा निर्णयामागे एक स्पष्ट आर्थिक कारण आहे. रशियन बाजारपेठेत नवीन गंज-प्रतिरोधक लेप सादर करण्याचा परतावा कालावधी तीन ते पाच वर्षांच्या दरम्यान आहे, असा अंदाज झिट रॉसिल्बरचे प्रमुख अझामत गारेव यांनी व्यक्त केला आहे.
इंडस्ट्रियल कोटिंग्सच्या मते, रशियन कोटिंग्स बाजाराच्या या विभागाचे वर्णन 'ओलिगोप्सोनी' असे केले जाऊ शकते – हे बाजाराचे असे स्वरूप आहे ज्यात खरेदीदारांची संख्या कमी असते. याउलट, विक्रेत्यांची संख्या मोठी असते. प्रत्येक रशियन खरेदीदाराच्या स्वतःच्या कठोर अंतर्गत आवश्यकता असतात, ज्यांचे पालन पुरवठादारांना करणे बंधनकारक असते. ग्राहकांच्या आवश्यकतांमधील फरक खूप मोठा असू शकतो.
परिणामी, रशियन कोटिंग्स उद्योगातील हा अशा काही मोजक्या विभागांपैकी एक आहे, जिथे मागणी निश्चित करणाऱ्या मुख्य घटकांमध्ये किमतीचा समावेश नाही.
उदाहरणार्थ, रशियन तेल आणि वायू उद्योगातील कोटिंग्स पुरवठादारांच्या नोंदणीनुसार, रोसनेफ्टने २२४ प्रकारच्या गंज-प्रतिरोधक कोटिंग्सना अधिकृत मान्यता दिली. तुलनेसाठी, गॅझप्रॉमने ५५ कोटिंग्सना आणि ट्रान्सनेफ्टने केवळ ३४ कोटिंग्सना मान्यता दिली.
काही विभागांमध्ये आयातीचा वाटा खूप जास्त आहे. उदाहरणार्थ, रशियन कंपन्या ऑफशोअर प्रकल्पांसाठी लागणाऱ्या कोटिंग्जपैकी जवळपास ८० टक्के आयात करतात.
"रशियन बाजारपेठेत गंजरोधक लेपांसाठी (अँटी-कॉरोसिव्ह कोटिंग्जसाठी) स्पर्धा खूप तीव्र आहे," असे मॉस्को केमिकल प्लांटचे महासंचालक दिमित्री स्मिरनोव्ह म्हणाले. यामुळे कंपनीला मागणीनुसार उत्पादन सुरू ठेवण्यासाठी आणि दर दोन वर्षांनी नवीन कोटिंग लाइन्सचे उत्पादन सुरू करण्यासाठी प्रोत्साहन मिळते. "कंपनी कोटिंग लावण्याच्या प्रक्रियेवर नियंत्रण ठेवणारी सेवा केंद्रेदेखील चालवते," असेही ते पुढे म्हणाले.
"रशियन कोटिंग्स कंपन्यांकडे उत्पादन वाढवण्यासाठी पुरेशी क्षमता आहे, ज्यामुळे आयात कमी होईल. तेल आणि वायू कंपन्यांसाठी, तसेच ऑफशोअर प्रकल्पांसाठी लागणारे बहुतेक कोटिंग्स रशियन कारखान्यांमध्ये तयार केले जातात. आजकाल, आर्थिक परिस्थिती सुधारण्यासाठी, सर्व देशांसाठी स्वतःच्या उत्पादनाचे उत्पादन वाढवणे महत्त्वाचे आहे," असे डुब्रोब्स्की म्हणाले.
गंजरोधक लेपांच्या उत्पादनासाठी लागणाऱ्या कच्च्या मालाची कमतरता, रशियन कंपन्यांना बाजारातील आपला वाटा वाढवण्यापासून रोखणाऱ्या घटकांपैकी एक आहे, असे 'इंडस्ट्रियल कोटिंग्स'ने स्थानिक बाजार विश्लेषकांचा हवाला देत वृत्त दिले आहे. उदाहरणार्थ, अॅलिफॅटिक आयसोसायनेट, इपॉक्सी रेझिन, झिंक डस्ट आणि काही रंगद्रव्यांची कमतरता आहे.
"रासायनिक उद्योग आयात केलेल्या कच्च्या मालावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे आणि त्याच्या किमतींबाबत संवेदनशील आहे. रशियामध्ये नवीन उत्पादनांचा विकास आणि आयात प्रतिस्थापनामुळे, कोटिंग्स उद्योगासाठी कच्च्या मालाच्या पुरवठ्याच्या बाबतीत सकारात्मक कल दिसून येत आहेत," असे डुब्रोब्स्की म्हणाले.
उदाहरणार्थ, आशियाई पुरवठादारांशी स्पर्धा करण्यासाठी उत्पादन क्षमता आणखी वाढवणे आवश्यक आहे. फिलर्स, पिगमेंट्स, रेझिन्स, विशेषतः अल्कीड आणि इपॉक्सी, आता रशियन उत्पादकांकडून मागवता येतात. आयसोसायनेट हार्डनर्स आणि फंक्शनल अॅडिटिव्ह्जची बाजारपेठ प्रामुख्याने आयातीवर अवलंबून आहे. या घटकांचे आपले उत्पादन विकसित करण्याच्या व्यवहार्यतेवर राज्य पातळीवर चर्चा झाली पाहिजे.
सागरी प्रकल्पांसाठीचे लेप चर्चेत
पहिला रशियन ऑफशोअर प्रकल्प नोवाया झेम्ल्याच्या दक्षिणेला, पेचोरा समुद्रातील 'प्रिराझलोम्नाया' हा बर्फ-प्रतिरोधक, तेल-उत्पादक स्थिर ऑफशोअर प्लॅटफॉर्म होता. गॅझप्रॉमने इंटरनॅशनल पेंट लिमिटेडचे 'चार्टेक ७' निवडले. मिळालेल्या माहितीनुसार, कंपनीने प्लॅटफॉर्मच्या गंज-प्रतिरोधक संरक्षणासाठी ३,५०,००० किलो कोटिंग्ज खरेदी केले.
दुसरी रशियन तेल कंपनी ल्युकोइल २०१० पासून कॅस्पियन समुद्रातील कोरचागिन प्लॅटफॉर्म आणि २०१८ पासून फिलानोव्स्को प्लॅटफॉर्म चालवत आहे.
पहिल्या प्रकल्पासाठी जोतुनने आणि दुसऱ्या प्रकल्पासाठी हेंपेलने गंजरोधक लेप पुरवले. या विभागात, लेपांसाठीच्या आवश्यकता विशेषतः कडक आहेत, कारण पाण्याखाली लेपांचे पुनरुज्जीवन करणे अशक्य आहे.
ऑफशोअर क्षेत्रासाठी गंजरोधक लेपांची मागणी ही जागतिक तेल आणि वायू उद्योगाच्या भविष्याशी जोडलेली आहे. आर्क्टिक शेल्फखाली दडलेल्या तेल आणि वायू संसाधनांपैकी सुमारे ८० टक्के आणि शोधलेल्या साठ्यांपैकी बहुतांश साठे रशियाच्या मालकीचे आहेत.
तुलनेसाठी, अमेरिकेकडे केवळ १० टक्के सागरी संसाधने आहेत, त्यानंतर कॅनडा, डेन्मार्क, ग्रीनलँड आणि नॉर्वे यांचा क्रमांक लागतो, जे उर्वरित १० टक्के आपापसात वाटून घेतात. रशियाचा अंदाजित शोधलेला सागरी तेलसाठा एकूण पाच अब्ज टन तेल-समकक्ष आहे. एक अब्ज टन सिद्ध साठ्यासह नॉर्वे खूप मागे दुसऱ्या क्रमांकावर आहे.
"परंतु अनेक आर्थिक आणि पर्यावरणीय कारणांमुळे, ती संसाधने न काढता तशीच राहू शकतात," असे बेलोना या पर्यावरण संरक्षण संस्थेच्या विश्लेषक ॲना किरीवा म्हणाल्या. "अनेक अंदाजांनुसार, तेलाची जागतिक मागणी आतापासून चार वर्षांतच, म्हणजेच २०२३ मध्ये, स्थिर होऊ शकते. तेलावरच उभारलेले प्रचंड सरकारी गुंतवणूक निधीदेखील तेल क्षेत्रातील गुंतवणुकीपासून दूर जात आहेत – या हालचालीमुळे जीवाश्म इंधनांपासून दूर जागतिक भांडवलाच्या स्थलांतराला चालना मिळू शकते, कारण सरकारे आणि संस्थात्मक गुंतवणूकदार नवीकरणीय ऊर्जेमध्ये निधी ओतत आहेत."
त्याच वेळी, पुढील २० ते ३० वर्षांत नैसर्गिक वायूचा वापर वाढण्याची अपेक्षा आहे – आणि केवळ आर्क्टिक शेल्फवरच नव्हे, तर जमिनीवरही रशियाच्या संसाधन साठ्याचा मोठा भाग वायूचा आहे. राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी रशियाला जगातील नैसर्गिक वायूचा सर्वात मोठा पुरवठादार बनवण्याचे आपले ध्येय असल्याचे म्हटले आहे – मध्यपूर्वेकडील मॉस्कोची स्पर्धा पाहता ही एक असंभवनीय शक्यता आहे, असे किरीवा यांनी पुढे सांगितले.
मात्र, रशियन तेल कंपन्यांनी दावा केला आहे की शेल्फ प्रकल्प हा रशियन तेल आणि वायू उद्योगाचे भविष्य बनण्याची शक्यता आहे.
रोसनेफ्टच्या मुख्य धोरणात्मक क्षेत्रांपैकी एक म्हणजे खंडीय शेल्फवरील हायड्रोकार्बन संसाधनांचा विकास करणे, असे कंपनीने म्हटले आहे.
आज, जेव्हा जवळपास सर्व प्रमुख भूपृष्ठीय तेल आणि वायू क्षेत्रे शोधली गेली आहेत आणि विकसित झाली आहेत, आणि जेव्हा तंत्रज्ञान आणि शेल तेलाचे उत्पादन झपाट्याने वाढत आहे, तेव्हा जागतिक तेल उत्पादनाचे भविष्य महासागराच्या खंडीय शेल्फवर आहे ही वस्तुस्थिती नाकारता येत नाही, असे रोसनेफ्टने आपल्या वेबसाइटवरील एका निवेदनात म्हटले आहे. रशियन शेल्फचे क्षेत्रफळ जगात सर्वात मोठे आहे: सहा दशलक्ष चौरस किलोमीटरपेक्षा जास्त आणि रोसनेफ्ट ही रशियाच्या खंडीय शेल्फसाठी परवान्यांची सर्वात मोठी धारक आहे, असेही कंपनीने पुढे म्हटले आहे.
पोस्ट करण्याची वेळ: १७-एप्रिल-२०२४
